Back to Basic #2 Xương sống của Leadership

Tại sao có một số lãnh đạo thành công, trong khi một số khác thì í ẹ? Liệu có tồn tại một tổ hợp nào đó các tính cách của một nhà lãnh đạo thành công như dân tình vẫn thường chia sẻ?

Đinh Tiên Hoàng (trái) và Tần Thuỷ Hoàng (phải) là hai bạn cùng sinh ngày 22/3 âm lịch, và có nhiều điểm chung với nhau trong leading style!
Đinh Tiên Hoàng (trái) và Tần Thuỷ Hoàng (phải) là hai tâm hồn đồng điệu và có chung phong cách quản trị

Đinh Bộ LĩnhTần Doanh Chính  là hai người bạn thân, dù không sinh cùng ngày cùng tháng cùng năm, nhưng quản trị, lãnh đạo cùng một điệu nhạc. Hai đồng chí đều đã trở thành Hoàng đế sau khi tiêu diệt các thế lực cát cứ phân tán, lập nên nhà nước tập quyền, rất đáng ngưỡng mộ!

  • Tiên Hoàng/ Thuỷ Hoàng: nghĩa là hoàng đế đầu tiên. Đinh Tiên Hoàng là vị hoàng đế mở nền chính thống đầu tiên của nước Việt thống nhất
  • Thời gian trị vì đều là 12 năm: Đinh Tiên Hoàng (968 – 979), Tần Thủy Hoàng (221 – 210 TCN)
  • Cả hai đều trị nước bằng nghiêm luật
  • Cả hai đều lập đô ở vùng núi non hiểm trở
  • Tần Thuỷ Hoàng xây Vạn lý trường thành bằng cách nối lại thành của các nước chư hầu và núi non. Đinh Tiên Hoàng xây thành Hoa Lư cũng bằng các nối lại núi non
  • Cả hai đều mất khi còn đang tại vị, ngôi báu để lại cho con thứ, và quyền bính rơi vào tay trọng thần.
  • Vương hiệu: Trước khi làm hoàng đế, cả hai đều có vương hiệu. Thuỷ Hoàng là Tần Vương, Tiên Hoàng là Vạn Thắng Vương.

Sự thật là không có tồn tại một tổ hợp thần thánh các tính cách nào của một người lãnh đạo điển hình cả, các tính cách khác nhau, tố chất khác nhau luôn có vai trò quan trọng trong các hoàn cảnh khác nhau.

Điều này không có nghĩa là bạn không thể học, luyện tập để trở thành một nhà lãnh đạo hiệu quả bởi không có văn mẫu cho bạn học tủ. Bạn chỉ cần hiểu các cách tiếp cận khác nhau để đạt được leadership. Qua đó, bạn lựa chọn cách tiếp cận phù hợp nhất với hiện trạng của mình.

Một gợi ý để tìm kiểu về các con đường dẫn tới thành Rome của Leadership là tìm hiểu về các học thuyết leadership chủ chốt, qua đó tự xây cho mình một bộ xương sống riêng và hình thành leadership của chính bạn.

Sau khi đã đọc Back to Basic #1 về nền tảng của Leadership, ta đến với Back to Basic #2, một bài điểm thuyết, tức là điểm lại các học thuyết về leadership.

Nếu bạn đang chập chững, tập tành trở thành một nhà quản lí, và muốn trở một thành một nhà lãnh đạo, hãy lướt qua từng học thuyết trong bốn nhóm cốt lõi này, khám phá một vài công cụ và mô hình mà bạn cho là có thể áp dụng được. Đừng quên là thế giới còn cả tá những thứ khác, bốn nhóm chính này chỉ là gợi ý mà thôi!

1. Thuyết Đặc điểm (Trait theories) – Loại người nào thì làm lãnh đạo tốt?

Thuyết Đặc điểm (Trait Theory) cho rằng, những nhà lãnh đạo hiệu quả thường có chung những nét tính cách (tức là từ bên trong), hoặc cùng chia sẻ với nhau những nét nổi bật (tức là lộ ra ngoài). Nói vậy cũng như không, tóm lại là những thằng sếp tốt thì nó na ná nhau???

Screen Shot 2016-03-22 at 11.06.07 AM
Hai bạn Tổng thống Mẽo có vẻ na ná nhau…

Thuyết Đặc điểm sơ khai cho rằng leadership là bẩm sinh, độ ngon lành của nó được qui kết từ khi bạn sinh ra, đã có hoặc không có tính lãnh đạo. Lý thuyết này được đặt nền móng đầu tiên vào năm 1869 bởi Francis Galton (Nhà bác học, thống kê học, xã hội học, tâm lý học, nhân chủng học, địa lý học; nhà thám hiểm nhiệt đới, nhà phát minh, khi tượng học, di truyền học, và là nhà tiên phong trong thuyết ưu sinh (eugenics), nổi tiếng với cụm từ “nature versus nurture” – “bẩm sinh và nuôi dưỡng”). Cuốn Hereditary Genius (Thiên tài di truyền) (1869) là tiếp cận khoa học xã hội đầu thiên nghiên cứu về đề tài “thiên tài” và “vĩ đại”.

1
Francis Galton bảo là: “Muốn làm vua thì phải có số có má!”

Ơn giời là tiếp theo Francis, nhiều nhà khoa học khác đã nối tiếp để bổ sung thêm cho Trait Theory sơ khai. Thay vì việc chứng mình rằng lãnh đạo là một khả năng thiên bẩm, loài người đã tìm hiểu thêm về những gì chúng ta có thể làm để phát triển các phẩm chất lãnh đạo trong chính mình, và những người khác. Và thế là, chúng ta có Trait Theories.

Trait theories giúp ta xác định những đặc điểm và phẩm chất (tính chính trực, sự đồng cảm, quyết đoán, kỹ năng ra quyết định, và cả sự hấp dẫn, đáng yếu…) đóng vai trò hữu ích khi dẫn dắt những người khác.

Tuy nhiên, không phải một đặc tính nào trong số đó, cũng không phải một tổ hợp thần thánh nào kết hợp chúng lại với nhau sẽ đảm bảo chúng ta đạt được thành công như một nhà lãnh đạo thực thụ.

1
Những câu nói trên đầu môi, phải chăng người nói cho riêng mình tôi…

Đặc điểm (Traits) là những hành vi bên ngoài, xuất phát từ những điều đang diễn ra trong tâm trí của chúng ta, đó là những niềm tin từ sâu thẳm, đóng vai trò quan trọng để trở thành một nhà lãnh đạo hiệu quả. Bạn không thể khiến người khác tin rằng mình rất giỏi nấu nướng, trong khi bạn suốt ngày ăn đồ ăn nhanh.

Các anh hùng có đóng góp đặc biệt cho Traits Theories:

  • Stephen J. Zaccaro với Trait-based perspective of Leadership, định nghĩa Traits Leadership như một model tích hợp các đặc điểm cá nhân, đồng thời phản ánh một loạt các khác biệt quả cá nhân; ứng dụng trong việc nuôi dưỡng leadership trong các nhóm và tổ chức.

  • D. Scott Derue, Nahrgang, Wellman, & Humphrey (2011) với Born or Made? A Model of Leadership Personality and Practice, nói về hiệu quả của leadership, đề cập cụ thể đến ảnh hưởng của một nhà lãnh đạo có thành tích (cá nhân/ nhóm) lên sự hài lòng của những người đi theo mình, và hiệu quả tổng thể trong tổ chức.

  • D. Scott Derue với Trait and Behavioral Theories of Leadership, chứng minh rằng các nhà lãnh đạo thành công khác biệt với đám đông và có những đặc điểm cốt lõi nhất định để kiến tạo thành công. Hiểu được tầm quan trọng của những đặc điểm tính cách cốt lõi có thể giúp dự đoán hiệu quả lãnh đạo, qua đó giúp các tổ chức trong việc lựa chọn hạt giống, tiến hành nuôi dưỡng, đào tạo và phát triển lãnh đạo.

2. Thuyết Hành vi (Behavioral Theories) – Lãnh đạo tốt thường làm gì?

Thuyết hành vi tập trung vào việc các nhà lãnh đạo hành xử ra sao. Ví vụ, lãnh đạo đưa ra mệnh lệnh thế nào để công việc được hoàn thành với sự hợp tác từ bầu đoàn thê tử? Họ vận động sự tham gia của đồng đội thế nào khi đưa ra quyết định, để tăng cường sự đồng thuận và gắn kết?

Vào thập niên 1930s, Kurt Lewin phát triển một Framework dựa trên hành vi của những nhà lãnh đạo. Ông ta cho rằng có tất cả 3 loại lãnh đạo:

  1. Lãnh đạo Chuyên quyền (Autocratic leaders): Đưa ra quyết định mà không cần tham khảo ý kiến đồng đội. Phong cách này được coi là phù hợp khi quyết định cần được thực hiện một cách nhanh chóng, khi không có thông tin đầu vào, và khi sự đồng thuận là không cần thiết, không đóng vai trò to lớn cho kết quả của quyết định.
  2. Lãnh đạo Dân chủ (Democratic leaders): Cho phép đồng đội cung cấp thông tin đầu vào trướ khi đưa ra quyết định, mặc dù mức độ của thông tin đầu vào có thể rất khác nhau giữ những người lãnh đạo khác nhau. Phong cách này rất quan trọng khi nhóm trao đổi về một vấn đề, nhưng nó lại trở nên rất khó khăn để quản lý khi có quá nhiều quan điểm và ý tưởng khác nhau.
  3. Lãnh đạo Tín nhiệm (Laissez-faire leaders): Không can thiệp, cho phép mọi người trong nhóm thực hiện nhiều quyết định. Phong cách lãnh đạo này đem lại hiệu quả nhất khi bản thân nhóm có tiềm lực cao, được thúc đẩy và không cần giám sát chặt chẽ. Tuy nhiên, phong cách này rất dễ bị lầm tưởng và lạm dụng bởi các nhà lãnh đạo lười biếng và mất tập trung; đây cũng chính là nơi mà nhà lãnh đạo có thể thất bại!

Rõ ràng, cách mà người leader cư xử thế nào sẽ ảnh hưởng đến hiệu suất của họ. Các nhà nghiên cứu đã nhận ra, suy nghĩ rằng những hành vi lãnh đạo chỉ phù hợp tại những thời điểm khác nhau, chứ không có một phong cách nhất quán nào cả. Các nhà lãnh đạo tốt là những người có thể thấm nhuần nhiều phong cách ứng xử khác nhau, và lựa chọn chong cách phù hợp nhất với từng tình huống.

Tuy nhiên, cũng có những người lãnh đạo không thuộc cả 3 nhóm trên…

Anh em mình là một gia đình, một gia đình là chơi hết mình!!!
Anh em mình là một gia đình, một gia đình là chơi hết mình!!!

3. Thuyết Dự phòng (Contingency Theories) – Các tình huống bất ngờ ảnh hưởng tới Leadership như thế nào?

Thực tế là không có một phong thái lãnh đạo chuẩn xác nào có thể đưa ra phương thức lãnh đạo chung nhất cho mỗi tình huống cụ thể. Các lý thuyết chỉ cố gắng để dự đoanh những phong cách tốt nhất, phù hợp với hoàn cảnh nhất.  Khi nào cần quyết định nhanh chóng, khi nào cần nhóm hỗ trợ, khi nào để nhóm tự do phát triển, đó chính là nhiệm vụ của một nhà lãnh đạo. Tất cả những lý thuyết được đưa ra là nền tảng giúp nhà lãnh đạo xử lý từng tình huống. Chính vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu đã phát triển các Mô hình Dự phòng, nhằm hỗ trợ các Leaders những khi bối rối.

Một số mô hình dự phòng được biến đến là Thuyết Mục tiêu (Goal Theory) của Path, và Mô hình Dự phòng (Contingency Model) của Fiedler.

Ta cũng có thể tham khảo Leadership Process Model của Dunham và Pierce để hiểu hơn về tầm quan trọng,  sự tác động của các tình huống, các yếu tố ngoại lai đến tính hiệu quả của leadership.

Trong lịch sử, nhờ vào việc áp dụng tốt Contingency Model của Fiedler trước hàng ngàn năm mà anh Lượng, Gia Cát (181-234) đã bố trí anh Vân, Triệu chém đầu thành công anh Diên, Nguỵ nhiều năm sau khi anh Lượng đã cưỡi hạc về giời.

4. Thuyết Quyền lực và Ảnh hưởng (Power and Influence Theories) – Quyền lực của nhà lãnh đạo từ đâu mà có?

Thuyết Quyền lực và Ảnh hưởng dựa trên các cách khác nhau mà nhà lãnh đạo sử dụng quyền lực và sự ảnh hưởng để có được thành quả công việc. Khi đó, bản thân nhà lãnh đạo nhìn nhận và cho rằng phong cách lãnh đạo của họ chính là kết quả to lớn nhất.

Trong nhóm này, có lẽ được biết đến nhiều nhất là mô hình Ngũ lực – Five Forms of Power của French và Raven. Mô hình này nhấn mạnh ba loại quyền lực vị trí (Positional power): Hợp pháp (Legaltimate), Phần thưởng (Reward), và Cưỡng chế (Coercive); và hai loại quyền lực cá nhân: Chuyên gia (Expert), và Quyến rũ (Referent, sự hấp dẫn, quyến rũ cá nhân). Mô hình này cho thấy rằng việc sử dụng quyền lực cá nhân là lựa chọn tốt hơn quyền lực nhóm, hay quyền lực vị trí. Nó cũng khuyến khích chúng ta nên tập trung xây dựng lực lượng chuyên môn, để đem lại quyền lực chuyên môn cho mình, biến mình thành một chuyên gia thực thụ trong công việc, qua đó hình thành quyền lực cá nhân.

Điển hình tiên tiến áp dụng tốt Five Forms of Power của French và Raven từ thế kỉ 12 là anh Giang, Tống người huyện Vận Thành. Anh này tập trung vào một skill mạnh nhất có tên “nhân nghĩa”, vốn đã bị thất truyền từ sau khi anh Lưu Bị qua đời năm 223.

Nhân nghĩa! Nhân nghĩa! Nhân nghĩa!
Nhân nghĩa! Nhân nghĩa! Nhân nghĩa!

Một phong cách lãnh đạo khác cũng sử dụng quyền lực và sức ảnh hưởng, là “Lãnh đạo Giao dịch” (Transactional leadership), lần đầu được đề cập bởi Max Weber vào năm 1947. Cách tiếp cận này giả định rằng mọi người làm việc vì phần thưởng, và không có một lý do nào khác. Do đó, nó tập trung vào nhiệm vụ thiết kế và cấu trúc phần thưởng. Tuy nhiên, phong cách này có thể không phải là chiến lược lãnh đạo hấp dẫn nhất về xây dựng mối quan hệ và phát triển một môi trường làm việc mang tính thúc đẩy, tạo động lực. Môi trường của tổ chức theo phong cách này dựa trên nền tảng của việc từng cá nhân phải hoàn thành đúng định mức công việc mỗi ngày. 

Nếu như các bạn cảm thấy rối rắm quá, thì hãy thử Lãnh đạo thông qua việc làm mẫu (Leading by example). Hiểu đơn giản, là Đảng viên đi trước, làng nước theo sau. Đây cũng là một cách hiệu quả để tạo sức ảnh hưởng, thuyết phục lên đội ngũ của bạn.

Đâu là phương thức lãnh đạo hiệu quả?

Như đã nói từ Back to Basic #1, cũng như nhắc lại nhiều lần ở Back to Basic #2, Lãnh đạo chuyển đổi (transformational leadership) là sự lựa chọn đơn giản, tối ưu nhất.

Cho dù bạn chọn ai, thì người đó cũng đều đi vào sử sách!
Cho dù bạn chọn ai, thì người đó cũng đều đi vào sử sách!

Một nhà lãnh đạo chuyển đổi thể hiện tính toàn vẹn, và họ biết cách để phát triển một tầm nhìn mạnh mẽ và đầy cảm hứng về tương lai. Họ động viên mọi người và quản lý quá trình hiện thức hoá tầm nhìn hàng ngày, và xây dựng đội ngũ mạnh hơn, thành công và hạnh phúc hơn.

Túm lại!

Chúng ta đã lướt qua những lý thuyết cốt lõi nhất về leadership. Những lý thuyết này có thể được phân thành bốn nhóm chính:

  1. Các thuyết Đặc điểm – Trait theories.
  2. Các thuyết Hành vi – Behavioral theories.
  3. Các thuyết Dự phòng – Contingency theories.
  4. Các thuyết Quyền lực và Ảnh hưởng – Power and influence theories.

Dù thế nào đi nữa, với vai trò là một nhà lãnh đạo, bạn cần phải tạo dụng được phong cách của mình, trong nhóm của mình, với hoàn cảnh của mình. Đó là lý do tại sao chúng ta cần phải có cái nhìn tổng quan và hiểu về những phong cách lãnh đạo khác nhau. Các bài viết sau sẽ đi sâu hơn về việc xem xét từng phong cách lãnh đạo, để bạn có thể lựa chọn được dễ dàng hơn.

Hoang A. Duc

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *